Το τέρας του 13ώρου εργασίας

Πώς η εργασιακή εξάντληση και οι χαμηλοί μισθοί δοκιμάζουν την ελληνική κοινωνία και οικονομία

Η εργασία αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα του ανθρώπου, βασική προϋπόθεση αξιοπρεπούς διαβίωσης και κινητήρια δύναμη κάθε υγιούς οικονομίας. Τι συμβαίνει, όμως, όταν η εργασία, αντί να εξασφαλίζει μια καλύτερη ζωή, μετατρέπεται σε καθημερινό αγώνα επιβίωσης;

Ως άνθρωπος που έχει εργαστεί σε εποχικές επιχειρήσεις και έχει γνωρίσει από προσωπική εμπειρία τις δυσκολίες της αγοράς εργασίας, αισθάνομαι την ανάγκη να μοιραστώ ορισμένες σκέψεις και προβληματισμούς για την εργασιακή πραγματικότητα στη χώρα μας.

Σκοπός μου δεν είναι να δημιουργήσω αντιπαράθεση ανάμεσα στους εργαζομένους και τους εργοδότες ούτε να κατηγορήσω συλλήβδην τις ελληνικές επιχειρήσεις. Αντιθέτως, επιθυμώ να αναδείξω ένα σοβαρό κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα που επηρεάζει και τις δύο πλευρές.

Διότι μια πραγματικά ισχυρή οικονομία δεν μπορεί να στηρίζεται σε εξαντλημένους εργαζομένους και οικονομικά ασφυκτιούσες επιχειρήσεις.

Η εργασία ως θεμέλιο της οικονομίας

Ο άνθρωπος αφιερώνει ένα σημαντικό μέρος της ζωής του στην εργασία. Εργάζεται για να συντηρήσει την οικογένειά του, να καλύψει τις καθημερινές του ανάγκες, να πληρώσει τις υποχρεώσεις του και, εφόσον το επιτρέπουν οι οικονομικές του δυνατότητες, να αποταμιεύσει για το μέλλον.

Η εργασία, όμως, δεν εξυπηρετεί αποκλειστικά τον ίδιο τον εργαζόμενο. Αποτελεί το βασικό γρανάζι που κινεί ολόκληρη την οικονομία.

Ο εργαζόμενος που διαθέτει επαρκές εισόδημα καταναλώνει αγαθά και υπηρεσίες, στηρίζει τις τοπικές επιχειρήσεις και συμβάλλει στη δημιουργία οικονομικής δραστηριότητας. Οι επιχειρήσεις, με τη σειρά τους, πληρώνουν εργαζομένους, προμηθευτές, ασφαλιστικές εισφορές και φόρους, δημιουργώντας έναν διαρκή οικονομικό κύκλο.

Τι συμβαίνει, όμως, όταν τα γρανάζια αυτής της οικονομίας αρχίζουν να φθείρονται;

Τι συμβαίνει όταν ο εργαζόμενος δεν αμείβεται επαρκώς, όταν η επιχείρηση αδυνατεί να καλύψει τα λειτουργικά της έξοδα και όταν το κράτος, αντί να αντιμετωπίζει τις βαθύτερες αιτίες του προβλήματος, επιλέγει ως λύση την επέκταση του εργάσιμου χρόνου;

Η Ελλάδα των πολλών ωρών εργασίας

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2025, η Ελλάδα καταγράφει τον υψηλότερο μέσο πραγματικό εβδομαδιαίο χρόνο εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Συγκεκριμένα, οι εργαζόμενοι στη χώρα μας απασχολούνται κατά μέσο όρο 39,6 ώρες την εβδομάδα στην κύρια εργασία τους, όταν ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος διαμορφώνεται στις 35,9 ώρες. Τα στοιχεία περιλαμβάνουν εργαζομένους πλήρους και μερικής απασχόλησης.

Αυτή η διαφορά αποκαλύπτει μια πραγματικότητα που αξίζει να μας προβληματίσει.

Την ώρα που σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες αναζητούνται τρόποι καλύτερης ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, στην Ελλάδα η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τη διεύρυνση των δυνατοτήτων υπερωριακής απασχόλησης.

Με τον Νόμο 5239/2025 επεκτάθηκε η δυνατότητα εργασίας έως 13 ώρες ημερησίως και στον ίδιο εργοδότη, υπό συγκεκριμένες νόμιμες προϋποθέσεις και περιορισμούς.

Παράλληλα, το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο επιτρέπει, υπό ειδικές προϋποθέσεις, την κατ’ εξαίρεση απασχόληση κατά την έκτη ημέρα σε ορισμένες επιχειρήσεις.

Ασφαλώς, το 13ωρο δεν αποτελεί γενικευμένο ή υποχρεωτικό καθημερινό ωράριο. Προβλέπονται συγκεκριμένα όρια υπερωριών, χρόνοι ανάπαυσης και δικαίωμα άρνησης του εργαζομένου.

Το ουσιαστικό ερώτημα, ωστόσο, παραμένει:

Χρειαζόμαστε πραγματικά περισσότερες ώρες εργασίας ή καλύτερες αμοιβές, μεγαλύτερη παραγωγικότητα και αξιοπρεπέστερες συνθήκες απασχόλησης;

Το δικαίωμα της άρνησης και η πραγματικότητα στην αγορά εργασίας

Η νομοθεσία αναγνωρίζει στον εργαζόμενο το δικαίωμα να αρνηθεί την πρόσθετη υπερωριακή απασχόληση, χωρίς η άρνησή του να αποτελεί νόμιμο λόγο απόλυσης ή δυσμενούς μεταχείρισης.

Αυτό είναι σαφές και πρέπει να τονίζεται.

Υπάρχει, όμως, μια σημαντική διαφορά ανάμεσα σε όσα προβλέπει ο νόμος και σε όσα ενδέχεται να συμβαίνουν στην καθημερινότητα ορισμένων εργασιακών χώρων.

Όσοι έχουμε εργαστεί στην εστίαση, στον τουρισμό, στο λιανεμπόριο ή σε άλλους απαιτητικούς κλάδους γνωρίζουμε ότι η σχέση μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου δεν χαρακτηρίζεται πάντοτε από ισότιμη διαπραγματευτική δύναμη.

Ένας εργαζόμενος που έχει οικογένεια, ενοίκιο, δάνεια και καθημερινές οικονομικές υποχρεώσεις μπορεί να δυσκολεύεται να αρνηθεί πρόσθετες ώρες απασχόλησης, ακόμη και όταν ο νόμος του παρέχει αυτό το δικαίωμα.

Ο φόβος της απώλειας της εργασίας, της δυσμενούς αντιμετώπισης ή της επαγγελματικής ανασφάλειας μπορεί να λειτουργήσει ως άτυπος μηχανισμός πίεσης.

Δεν υποστηρίζω ότι αυτή είναι η συμπεριφορά όλων των εργοδοτών. Υπάρχουν πολλές επιχειρήσεις που σέβονται τους εργαζομένους τους και προσπαθούν καθημερινά να εξασφαλίσουν αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας.

Ωστόσο, δεν μπορούμε να αγνοούμε τις περιπτώσεις όπου η οικονομική ανάγκη περιορίζει στην πράξη την ελευθερία επιλογής του εργαζομένου.

Ένα δικαίωμα αποκτά πραγματική αξία όταν ο πολίτης μπορεί να το ασκήσει χωρίς φόβο.

Γιατί η εργασιακή εξάντληση δεν αποτελεί λύση

Η αύξηση των ωρών εργασίας δεν συνεπάγεται αυτομάτως αύξηση της παραγωγικότητας ούτε βελτίωση της ανταγωνιστικότητας μιας επιχείρησης.

Ένας εργαζόμενος που βρίσκεται διαρκώς υπό πίεση, χωρίς επαρκή χρόνο ανάπαυσης και προσωπικής ζωής, είναι πιθανότερο να εμφανίσει σωματική και ψυχολογική κόπωση.

Η κόπωση μπορεί να επηρεάσει την απόδοσή του, τη συγκέντρωσή του, την ποιότητα της εργασίας του και, σε ορισμένα επαγγέλματα, ακόμη και την ασφάλειά του.

Από την άλλη πλευρά, όταν οι εργαζόμενοι αισθάνονται ότι οι αποδοχές τους δεν ανταποκρίνονται στην προσπάθεια που καταβάλλουν, αυξάνεται η δυσαρέσκεια και ενισχύεται η πρόθεσή τους να αναζητήσουν διαφορετικές επαγγελματικές ευκαιρίες.

Αυτή η αναζήτηση μπορεί να τους οδηγήσει σε άλλη επιχείρηση, σε διαφορετικό επαγγελματικό κλάδο ή ακόμη και στο εξωτερικό.

Η χώρα μας έχει ήδη γνωρίσει τις συνέπειες της φυγής ανθρώπινου δυναμικού. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να αντιμετωπίζουμε την εργασία αποκλειστικά ως έναν αριθμό ωρών.

Κανένας εργαζόμενος δεν πρέπει να θεωρείται τεμπέλης επειδή διεκδικεί αξιοπρεπείς αποδοχές, ξεκούραση και χρόνο για την οικογένειά του.

Οι Έλληνες εργαζόμενοι έχουν αποδείξει επανειλημμένα ότι μπορούν να εργαστούν σκληρά, να δημιουργήσουν και να προσφέρουν.

Αυτό που χρειάζονται είναι ένα περιβάλλον που θα ανταμείβει την προσπάθειά τους και θα σέβεται την ανθρώπινη αξιοπρέπειά τους.

Οι συνέπειες για τις ελληνικές επιχειρήσεις

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στους εργαζομένους.

Οι ελληνικές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα οι μικρές και μεσαίες, αντιμετωπίζουν σημαντικές οικονομικές προκλήσεις.

Το αυξημένο ενεργειακό κόστος, τα ενοίκια, οι φορολογικές και ασφαλιστικές υποχρεώσεις, οι ανατιμήσεις των πρώτων υλών και η περιορισμένη αγοραστική δύναμη των καταναλωτών δημιουργούν ένα ιδιαίτερα πιεστικό επιχειρηματικό περιβάλλον.

Πολλοί επιχειρηματίες προσπαθούν να διατηρήσουν τις επιχειρήσεις τους βιώσιμες, να πληρώσουν εγκαίρως τις υποχρεώσεις τους και να προστατεύσουν τις θέσεις εργασίας.

Όταν μια επιχείρηση αδυνατεί να προσλάβει επαρκές προσωπικό, είναι πιθανό να αυξηθεί η πίεση στους ήδη εργαζομένους.

Όταν, όμως, αυτή η πίεση γίνεται μόνιμη, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.

Οι εργαζόμενοι εξαντλούνται, αναζητούν άλλες επαγγελματικές επιλογές, οι κενές θέσεις εργασίας αυξάνονται και η επιχείρηση δυσκολεύεται ακόμη περισσότερο να ανταποκριθεί στις ανάγκες της.

Μια τέτοια κατάσταση μπορεί να περιορίσει την παραγωγικότητα, να επιβαρύνει την οικονομική λειτουργία της επιχείρησης και τελικά να απειλήσει τη βιωσιμότητά της.

Επομένως, δεν αρκεί να απαιτούμε από τις επιχειρήσεις καλύτερους μισθούς και συνθήκες εργασίας, χωρίς ταυτόχρονα να εξετάζουμε τις δυνατότητες που έχουν να ανταποκριθούν.

Χρειάζεται μια συνολική οικονομική πολιτική που θα ενισχύει την επιχειρηματικότητα, θα μειώνει τα περιττά λειτουργικά βάρη και θα δημιουργεί προϋποθέσεις για περισσότερες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας.

Αυτό, φυσικά, δεν απαλλάσσει καμία επιχείρηση από την υποχρέωση τήρησης της εργατικής νομοθεσίας και σεβασμού των δικαιωμάτων των εργαζομένων.

Εργαζόμενοι και εργοδότες δεν είναι αντίπαλοι

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της ελληνικής αγοράς εργασίας είναι η αντίληψη ότι εργαζόμενοι και εργοδότες βρίσκονται υποχρεωτικά σε σύγκρουση.

Στην πραγματικότητα, οι δύο πλευρές χρειάζονται η μία την άλλη.

Ο επιχειρηματίας επιδιώκει να δημιουργήσει μια βιώσιμη και κερδοφόρα επιχείρηση. Ο εργαζόμενος επιδιώκει να προσφέρει την εργασία του έναντι δίκαιης αμοιβής και σε συνθήκες αξιοπρέπειας και ασφάλειας.

Οι στόχοι αυτοί δεν είναι ασυμβίβαστοι.

Αντιθέτως, μπορούν να συνυπάρξουν μέσα από τον αμοιβαίο σεβασμό, την ειλικρινή επικοινωνία, τη σωστή οργάνωση της εργασίας και ένα κράτος που θα στηρίζει ουσιαστικά και τις δύο πλευρές.

Η ανάπτυξη μιας οικονομίας δεν πρέπει να μετριέται μόνο με τους οικονομικούς δείκτες και τα επιχειρηματικά κέρδη.

Πρέπει να αποτυπώνεται και στην ποιότητα ζωής των πολιτών, στη δυνατότητα δημιουργίας οικογένειας, στην οικονομική ασφάλεια και στην προοπτική που προσφέρεται στις νεότερες γενιές.

Διότι μια κοινωνία στην οποία οι άνθρωποι εργάζονται εξαντλητικά αλλά δυσκολεύονται να καλύψουν ακόμη και τις βασικές τους ανάγκες δεν μπορεί να θεωρείται πραγματικά ευημερούσα.

Η ανάγκη για ένα διαφορετικό εργασιακό μοντέλο

Η Ελλάδα χρειάζεται μια διαφορετική προσέγγιση στην εργασία και στην οικονομική ανάπτυξη.

Χρειάζεται ουσιαστική ενίσχυση των πραγματικών εισοδημάτων, αποτελεσματικούς ελέγχους για την εφαρμογή της εργατικής νομοθεσίας, προστασία από την καταχρηστική υπερωριακή απασχόληση και πολιτικές που θα στηρίζουν τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Χρειάζεται επίσης επενδύσεις στην τεχνολογία, στην κατάρτιση και στη βελτίωση της παραγωγικότητας, ώστε η οικονομική ανάπτυξη να μη βασίζεται αποκλειστικά στην αύξηση των ωρών εργασίας.

Κατά την προσωπική μου άποψη, είναι αναγκαία η επανεξέταση και η κατάργηση των ρυθμίσεων που επιτρέπουν την επέκταση της ημερήσιας απασχόλησης έως τις 13 ώρες στον ίδιο εργοδότη, καθώς και της κατ’ εξαίρεση έκτης ημέρας εργασίας, με την πρόβλεψη κατάλληλων λύσεων για τις πραγματικές λειτουργικές ανάγκες των επιχειρήσεων.

Η πολιτεία οφείλει να επιδιώξει ένα μοντέλο ανάπτυξης που θα δημιουργεί περισσότερες θέσεις εργασίας, καλύτερους μισθούς και ουσιαστικές προοπτικές για τους νέους ανθρώπους.

Γιατί η εργασιακή εξάντληση δεν μπορεί να αποτελεί μακροπρόθεσμη οικονομική στρατηγική.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται εξαντλημένους εργαζομένους και επιχειρήσεις που αγωνίζονται καθημερινά να επιβιώσουν. Χρειάζεται ισχυρές επιχειρήσεις, παραγωγική οικονομία και εργαζομένους που θα αμείβονται δίκαια και θα μπορούν να ζουν με αξιοπρέπεια.

Η εργασία πρέπει να είναι μέσο δημιουργίας, προόδου και ευημερίας.

Δεν πρέπει να μετατρέπεται σε μέσο εξάντλησης και καθημερινής επιβίωσης.

Αβραάμ Παπαδόπουλος
Μέλος της Συμμαχίας Ελλήνων