Η οικονομική πολιτική μιας χώρας κρίνεται τόσο από την αντιμετώπιση των σημερινών αναγκών όσο και από τις δυνατότητες που δημιουργεί για τις επόμενες γενιές. Για την Ελλάδα, η θεσμοθέτηση ενός ισχυρού μηχανισμού εθνικής αποταμίευσης αποτελεί αναγκαίο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση: ενός Εθνικού Ταμείου Πλούτου και Μελλοντικών Γενεών, με σαφείς πηγές χρηματοδότησης, επαγγελματική διαχείριση και ουσιαστική δημόσια λογοδοσία.
Το παράδειγμα της Νορβηγίας προσφέρει πολύτιμα διδάγματα. Η εφαρμογή τους, όμως, απαιτεί προσαρμογή στις ελληνικές οικονομικές δυνατότητες και στους υφιστάμενους θεσμούς.
Το ουσιαστικό δίδαγμα της Νορβηγίας
Η Νορβηγία επέλεξε να μετατρέψει μέρος του φυσικού της πλούτου σε χρηματοοικονομική περιουσία με μακροχρόνιο ορίζοντα. Τα καθαρά κρατικά έσοδα από τις πετρελαϊκές δραστηριότητες μεταφέρονται στο Government Pension Fund Global, ενώ οι μεταφορές προς τον κρατικό προϋπολογισμό εγκρίνονται από το Κοινοβούλιο. Η επιχειρησιακή διαχείριση γίνεται από τη Norges Bank, βάσει πλαισίου που καθορίζει το υπουργείο Οικονομικών. regjeringen.no
Το ταμείο επενδύει εκτός Νορβηγίας, διασπείροντας τις επενδύσεις του διεθνώς. Παράλληλα, ο δημοσιονομικός κανόνας συνδέει, σε βάθος χρόνου, τη χρήση των πόρων του με την αναμενόμενη πραγματική απόδοση, η οποία εκτιμάται στο 3%. Το ποσοστό αυτό αποτελεί παραδοχή μακροχρόνιου σχεδιασμού και όχι εγγυημένη ετήσια απόδοση. Norges Bank Investment Management
Το δίδαγμα είναι συγκεκριμένο: ένα κράτος μπορεί να θεσπίσει κανόνες ώστε τα έκτακτα ή εξαντλήσιμα έσοδά του να δημιουργούν διαρκές όφελος. Η επιτυχία απαιτεί συνέπεια, διαφάνεια και πολιτική αυτοσυγκράτηση επί δεκαετίες.
Η ελληνική αφετηρία
Μια σοβαρή πρόταση οφείλει να αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα διαθέτει ήδη σχετικούς θεσμούς. Το Growthfund παρουσιάζεται ως το κρατικό επενδυτικό ταμείο της χώρας και διαχειρίζεται δημόσιες επιχειρήσεις και συμμετοχές. Επιπλέον, το Hellenic Innovation & Infrastructure Fund — HIIF αποτελεί τον νέο επενδυτικό του βραχίονα, με αρχικό κεφάλαιο περίπου 303,5 εκατομμυρίων ευρώ και στόχο την κινητοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων σε στρατηγικούς τομείς της ελληνικής οικονομίας. Growthfund
Επομένως, το ζητούμενο είναι να εξεταστεί πώς μπορεί να συγκροτηθεί ένας διακριτός και θεσμικά προστατευμένος πυλώνας αποταμίευσης για τις μελλοντικές γενιές, αξιοποιώντας όπου ενδείκνυται τις υπάρχουσες δομές. Η εγχώρια αναπτυξιακή χρηματοδότηση και η μακροχρόνια εθνική αποταμίευση υπηρετούν συμπληρωματικούς σκοπούς, αλλά χρειάζονται διαφορετικούς επενδυτικούς κανόνες και ξεχωριστή αξιολόγηση.
Από πού θα προέλθουν οι πόροι;
Η αξιοπιστία μιας τέτοιας πρότασης εξαρτάται πρωτίστως από τη χρηματοδότησή της. Η Ελλάδα δεν μπορεί να θεωρήσει δεδομένα έσοδα αντίστοιχα των νορβηγικών ούτε να προϋπολογίσει υποθετικά κέρδη από κοιτάσματα που δεν έχουν αποδειχθεί εμπορικά εκμεταλλεύσιμα.
Προτείνεται να εξεταστεί η σταδιακή χρηματοδότηση του ταμείου από:
- Καθορισμένο μέρος των μερισμάτων κρατικών συμμετοχών, αφού καλυφθούν οι επενδυτικές ανάγκες των επιχειρήσεων και οι δεσμεύσεις του Δημοσίου.
- Μέρος των καθαρών εσόδων από μισθώσεις και παραχωρήσεις δημόσιας περιουσίας, όπου αυτό είναι νομικά και δημοσιονομικά εφικτό.
- Έκτακτα δημόσια έσοδα, με διαφανή κατανομή μεταξύ αποταμίευσης, επενδύσεων και μείωσης χρέους.
- Μελλοντικά καθαρά δημόσια έσοδα από φυσικούς πόρους, εφόσον πράγματι προκύψουν και αφού συνυπολογιστούν οι περιβαλλοντικές υποχρεώσεις.
Κάθε μεταφορά πόρων πρέπει να συνοδεύεται από δημοσιονομική μελέτη. Τα έσοδα που κατευθύνονται στο ταμείο παύουν να είναι διαθέσιμα για άλλες χρήσεις. Επίσης, η μεταφορά ενός υφιστάμενου περιουσιακού στοιχείου σε νέο φορέα δεν δημιουργεί αυτομάτως νέο εθνικό πλούτο.
Η επιλογή ανάμεσα στην επένδυση και στη μείωση του δημόσιου χρέους χρειάζεται τεκμηρίωση, με συνεκτίμηση κόστους δανεισμού, αβεβαιότητας αποδόσεων και αναγκών ρευστότητας. Προτείνεται, συνεπώς, να αποκλειστεί ο δανεισμός αποκλειστικά για την πραγματοποίηση χρηματιστηριακών επενδύσεων από το ταμείο.
Θεσμική προστασία και λογοδοσία
Το ταμείο χρειάζεται διοίκηση με αποδεδειγμένη επενδυτική εμπειρία, επιλογή μέσω ανοικτών διαδικασιών και αυστηρούς κανόνες σύγκρουσης συμφερόντων. Η Βουλή πρέπει να καθορίζει την αποστολή και τα όρια κινδύνου, ενώ οι επιμέρους επενδυτικές αποφάσεις να λαμβάνονται με επαγγελματικά κριτήρια.
Απαραίτητες προϋποθέσεις είναι οι δημοσιευμένες οικονομικές καταστάσεις, ο ανεξάρτητος εξωτερικός έλεγχος και η τακτική ενημέρωση για τις αποδόσεις, τις ζημίες, τις αμοιβές διαχείρισης και τη σύνθεση του χαρτοφυλακίου. Οι πολίτες πρέπει να μπορούν να γνωρίζουν πού επενδύονται τα χρήματά τους και με ποιο αποτέλεσμα.
Παράλληλα, απαιτείται σαφής απαγόρευση χρήσης του ταμείου για πελατειακές χρηματοδοτήσεις ή διάσωση επιχειρήσεων χωρίς τεκμηριωμένη επενδυτική βάση.
Προστασία του κεφαλαίου και δίκαιη κατανομή του οφέλους
Προτείνεται μια αρχική περίοδος συσσώρευσης, κατά την οποία οι αποδόσεις θα επανεπενδύονται. Στη συνέχεια, οι μεταφορές προς τον προϋπολογισμό θα μπορούσαν να διέπονται από συντηρητικό κανόνα, βασισμένο στη μέση αξία του ταμείου σε βάθος ετών και στην ανάγκη προστασίας της πραγματικής αξίας του κεφαλαίου.
Η Ελλάδα οφείλει να διαμορφώσει τον δικό της κανόνα κατόπιν μελέτης. Η μηχανική αντιγραφή του νορβηγικού 3% θα αγνοούσε τις διαφορές στο μέγεθος, στις εισροές και στις οικονομικές αντοχές των δύο χωρών.
Οι μελλοντικές μεταφορές θα πρέπει να εντάσσονται διαφανώς στον κρατικό προϋπολογισμό, με δυνατότητα στήριξης προτεραιοτήτων όπως η παιδεία, η έρευνα, η δημογραφική πολιτική και η κοινωνική προστασία. Το μέγεθος αυτής της συνεισφοράς θα εξαρτάται από το κεφάλαιο που θα έχει πραγματικά συγκεντρωθεί και από τις αποδόσεις του.
Μια πρόταση εθνικής ευθύνης
Η Συμμαχία Ελλήνων θα μπορούσε να θέσει σε δημόσια διαβούλευση μια ολοκληρωμένη πρόταση για Εθνικό Ταμείο Πλούτου και Μελλοντικών Γενεών, αρχίζοντας από ανεξάρτητη μελέτη σκοπιμότητας, χαρτογράφηση των υφιστάμενων φορέων και κοστολογημένο σχέδιο χρηματοδότησης.
Η επιτακτική ανάγκη αφορά την έναρξη αυτού του σχεδιασμού σήμερα. Η δημιουργία σημαντικού αποθεματικού απαιτεί χρόνο, σταθερούς κανόνες και διακομματική συνέχεια.
Ο εθνικός πλούτος ανήκει και στους Έλληνες που θα γεννηθούν αύριο. Η σημερινή γενιά έχει την ευθύνη να τους παραδώσει, μαζί με τις υποχρεώσεις του κράτους, παραγωγική περιουσία, αποθέματα και περισσότερες δυνατότητες επιλογής.
Mιχάλης Κεντρωτής
HR Hotel Director
Μέλος της Συμμαχίας Ελλήνων

